GRAS in 2020: wat staat er op het programma?

15 januari 2020 Leestijd: 12 minuten

GRAS gaat 2020 in als 20-jarige. Ons verjaardagsfeestje in december moesten we noodgedwongen even uitstellen, maar dat betekent niet dat we met minder zin aan het nieuwe jaar begonnen zijn. Met ons projectprogramma voor 2020 haalden we in december de subsidie van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie binnen. Hoe ziet het programma eruit?

Ons projectprogramma voor 2020 is (vinden we zelf) een logisch vervolg op dat van 2019. De ‘grote thema’s’ die je vorig jaar al voorbij zag komen, zoals de woningbouwopgave en de klimaatverandering, nemen opnieuw een belangrijke plek in. Het jaarprogramma bevat een deel van onze activiteiten, we vullen het gedurende het jaar aan met diverse andere projecten – meer daarover onderaan dit stuk.

2020 wordt het jaar waarin GRAS en Atelier Stadsbouwmeester hechter gaan samenwerken. Dat gaan we onder meer doen voor de Climate Adaptation Week en rond thema’s als ‘goed opdrachtgeverschap’. We zijn ervan overtuigd dat we elkaars projecten en werkzaamheden kunnen gaan versterken en elkaar scherp kunnen houden.

Hoe ziet het jaarprogramma eruit? Waar kun je heen, wat kun je lezen en bekijken, waaraan kun je meedoen? We geven je een samenvatting.

De Stadsredactie schakelt op

Foto: Janna Bathoorn

Het afgelopen jaar begonnen we aan een paar nieuwe projecten, die we dit jaar naar een nog hoger niveau willen tillen. Onze Stadsredactie is er zo eentje. Die is goed op stoom: in ons vorig jaar gelanceerde online magazine vind je regelmatig mooie stukken en foto’s. Van onze Stadsredacteurs, maar ook van anderen die we vroegen om een bijdrage.

Ons magazine doet het nog beter dan we gehoopt hadden. Artikelen worden goed gelezen en onze website wordt prima bezocht. Komend jaar schakelen we daarom nog een tandje bij. We gaan meer verschillende soorten inhoud maken en het magazine zelf krijgt een visuele upgrade.

In 2020 willen we graag meer aandacht besteden aan ‘langere lijnen’ en ‘ruimtelijke onderzoeksjournalistiek’. Voor deze lange onderzoekslijnen trekken we ook externe auteurs aan. Inmiddels hebben we verschillende interessante thema’s op een rij gezet die het verdienen om grondig uitgeplozen te worden.

Thema: Leren van de pre-modernen

Groningen staat net als veel andere steden voor grote ruimtelijke opgaven, vooral op het vlak van klimaat, woningbouw en openbare ruimte. Dat vraagt om visie en een sterke stedenbouw die verbindt en de publieke verantwoordelijkheid (weer) pakt. Maar waar vinden we inspiratie? Misschien moeten we wel kijken naar de stedenbouw van de late negentiende en vroege twintigste eeuw: de pre- of vroegmodernen.

Thema: De geleefde inclusieve stad

Een plek bieden aan iedereen: het is misschien wel de grootste ambitie van het zittende college. In Groningen is ‘de ongedeelde stad’ sinds jaar en dag een leidend thema in de wijkvernieuwing. Nu voor een nieuwe fase wijkvernieuwing inclusiviteit opnieuw hoog op de agenda staat, willen we in kaart brengen hoe die ambities uitwerken op de ‘geleefde stad’: de tegenhanger van de papieren stad.

Thema: De invloed van geld: van wie is de winkelstraat?

De gemeente Groningen investeert volop in de openbare ruimte van de binnenstad. Maar wie profiteert daar eigenlijk van? Winkelhuren zijn in opgeknapte straten flink omhooggegaan. Wat is de invloed van geld op de waarde van de binnenstedelijke openbare ruimte in brede zin?

Thema: Zustersteden: het succes van de middelgrote stad

De middelgrote stad zit in de lift, en dan vooral de steden met een duidelijk eigen karakter, een hoogwaardig aanbod aan voorzieningen en een rijke historie. Deze steden kunnen veel van elkaar kunnen leren, veel meer dan van ‘de grote stad’ of zelfs de metropool. We gaan op zoek naar de ‘echte zustersteden’ van Groningen. In Nederland, maar ook in België, Duitsland en Scandinavië. Juist door zich te spiegelen aan steden met eenzelfde DNA kan Groningen beter op zoek gaan naar een antwoord op de vraag wat voor stad we nou eigenlijk willen zijn.

De Linkse Mannen blijven het oplossen

Foto: Nienke Maat

In 2019 begonnen we met De Linkse Mannen lossen het op: de enige hands-on talkshow. Geen gepraat in de ruimte, maar wel eróver. Een ‘live magazine’ in vrijdagmiddagborrelsetting.

We hebben er acht afleveringen op zitten, waarin we een diversiteit aan problemen oplosten. Van wonen tot landschap en van inclusiviteit tot water. Komend jaar willen we de show, gebruikmakend van de ervaring die we tijdens het eerste seizoen opdeden, zowel inhoudelijk als productioneel beter maken.

Als een paal boven water staat dat we met het format een ijzersterk concept in handen hebben. Daar mag je in 2020 dan ook meer van verwachten. Bram Douwes en Wilbert van de Kamp hadden vóór ze de Linkse Mannen werden nog nooit samengewerkt, maar waren direct uitstekend op elkaar ingespeeld.

Dit jaar publiceren we voor elke aflevering in ons online magazine een artikel of column om je alvast aan het denken te zetten over de thematiek. Op 24 januari staat de volgende editie van De Linkse Mannen lossen het op gepland. We bespreken er de toekomst van De Oosterpoort, en de plus- en minpunten van de mogelijke nieuwe locaties van het cultuurcentrum. Peter Michiel schreef er dit stuk over.

Dit zijn de thema’s die je (onder voorbehoud van actuele ontwikkelingen) in 2020 bij de Linkse Mannen mag verwachten:

Thema: De fiets

Nergens ter wereld fietsen (relatief gezien) zoveel mensen als in Groningen. Ook de komende jaren wordt er fors geïnvesteerd in ‘het stalen ros’. Maar al dat gefiets heeft ook een (par)keerzijde: de stad slibt dicht met fietsen. Behalve de invloed die ze op het straatbeeld hebben, staan al die fietsen ook letterlijk in de weg. Hoe zorgen we voor nog meer ruimte voor de fiets zonder dat dit ten koste gaat van andersoortig gebruik van de openbare ruimte?

Thema: Woningtypologie

Groningen bouwt huisjes in een rijtje en huisjes op elkaar. Sommige zijn klein, andere wat groter. In de plattegronden lijken ze vaak erg op elkaar. Hierdoor blijven op veel plekken kansen liggen, zowel in de stedenbouw als de architectuur. In een gemeente die – zeker na de herindeling – zo rijk is aan (potentiële) woonmilieus moet dat toch anders kunnen: meer eigenheid, meer kwaliteit en meer typologische rijkdom.

Thema: Tijdelijkheid

Groningen concentreert de forse woningbouwopgave in een aantal grote ontwikkelgebieden langs het water. De grootste daarvan is het terrein van de voormalige Suikerfabriek, waar door experimenten met tijdelijke gebiedsontwikkeling een interessant nieuw programma ontstaat. Hoe gaan we om met de waarden die in zo’n gebied ontstaan? Kunnen ze een rol spelen in de periode na de tijdelijkheid?

Thema: Geld

Ook in Groningen wordt de invloed van ‘het geld’ steeds groter. De woningmarkt is interessant voor kleine en grote beleggers. Particuliere kopers komen er niet meer tussen en de verhouding tussen kwaliteit en prijs raakt zoek. Ook in winkelvastgoed is die trend zichtbaar. Alles bij elkaar zit het geld de inclusieve ambities van Groningen behoorlijk in de weg. Is het niet scheef dat een kleine groep de vruchten plukt van het succes van de stad? Wat is de invloed op de openbare ruimte? En vooral, wat kunnen we eraan doen?

Thema: Opdrachtgeverschap

Goed opdrachtgeverschap is vaak de sleutel tot een goed gebouw. Wie z’n opdrachtgeverschap goed regelt, haalt dikwijls veel meer uit een opgave – niet in de laatste plaats plezier en kwaliteit. De gemeente Groningen heeft de afgelopen jaren verschillende projecten in gang gezet waarbij het bewust nét iets anders ging. Wat kunnen andere partijen in de stad leren van deze aanpak? Hoe wordt ‘gewoon’ opdrachtgeverschap nou goed opdrachtgeverschap?

Thema: De architectuur van de versterkingsopgave

De gaskraan gaat sneller dicht. Dat is goed nieuws. Maar de komende jaren beeft de grond nog door. De versterking zal in veel dorpen enorme gevolgen hebben; de eerste gebouwde resultaten beloven weinig goeds. Ze zijn het toonbeeld van een technische aanvliegroute. Waar is het ontwerp? Waar is de bouwcultuur?

REALITY CHECK: voorbij ‘de projectenstad’

Zet de Groninger vakwereld in een zaaltje en laat ze praten over architectuur en ruimtelijke kwaliteit en… er gebeurt vrij weinig. Zet ze op de fiets en rij samen langs projecten of ontwikkellocaties – dan lukt het ineens wel: het gesprek komt op gang. Dat is de Groningse methode.

Met Reality Check leggen we de nadruk niet langer op de plekken waar het nog moet gaan gebeuren maar op die locaties waar het al gebeurt. Of waar het al is gebeurd. Door architecten op elkaars werk en werkzaamheden te laten reflecteren, willen we bijdragen aan de Groninger bouwcultuur.

Voor elke editie nodigen we rond een plek of thema een groep van maximaal tien personen uit: het juiste aantal om een goed gesprek te kunnen voeren. Veelal gaat het om een mix van ontwerpers, opdrachtgevers, overheid en andere ‘stadmakers’.

Wat gaat goed? Wat (nog) niet? Wat kunnen we van elkaar leren? Waarom zijn bepaalde keuzes gemaakt? Komt het plan overeen met de realisatie? Waar is de handhaving? En vooral: wat voor stad willen we nou eigenlijk zijn?

Interessant is te kijken hoe we deze inzichten kunnen laten doorwerken op toekomstige ontwikkelingen. Kan het helpen om met meer samenhang en bevlogenheid aan de ruimtelijke opgaven in Groningen te werken? En komen we zo voorbij ‘de projectenstad’?

DE SPRINGPLANK: talentvolle stadmakers op Noorderzon

GRAS is, net als jij waarschijnlijk, vaak te vinden op Festival Noorderzon. De afgelopen jaren organiseerden we er verschillende Urban Tours: rondleidingen, maar dan anders. Ook gebruikten we, samen met het CBK, het festival als springplank voor jong ontwerptalent. Meestal ging dat via een open oproep, gericht aan talentvolle kunstenaars, designers en architecten.

In 2020 halen we die springplank weer uit de kast, alleen is nu het maken van een ‘beeldbepalend object’ niet langer het hoofddoel. Naast kunstenaars, designers en architecten zijn nu ook andere jonge stadmakers welkom – individueel of als interdisciplinair team. Concept en onderzoek gaan een centrale rol spelen. Dat kan nog altijd uitmonden in een object, maar ook andere bijdragen zijn mogelijk.

In het voorjaar doen we een open oproep, waaruit een selectie van maximaal vier kandidaten komt. Zij krijgen de kans hun plan een stap verder te brengen. Op basis van een uitgewerkt schetsontwerp/voorstel kiezen GRAS, het CBK en Noorderzon begin juni een winnaar. Het winnende plan ga je tussen 20 tot 30 augustus terugzien tijdens het festival.

EXPEDITIE TASMAN: Groningen in het Antropoceen

Foto: Nienke Maat

Het Groninger landschap is het oudste cultuurlandschap van Nederland. Hoewel de ontginningen al in de twaalfde eeuw op gang kwamen, kunnen we het ons nauwelijks voorstellen dat amper tweehonderd jaar geleden grote delen van Groningen nog woest, nat, ruig en onbegaanbaar waren. Pas in de loop van de negentiende eeuw ontstond het landschap zoals we dat vandaag kennen.

In dit oude cultuurlandschap staan gigantische veranderingen op stapel. Het zeewater stijgt, het grondwater daalt en de aarde beeft. Daarnaast heeft het Groninger land te maken met verzilting, veenoxidatie en inklinking. Ook legt de benodigde energietransitie met wind- en zonneparken een nieuwe claim op het landschap. Het erfgoed staat als gevolg van de aardbevingen zwaar onder druk.

Dit alles gaat de komende decennia tot grote veranderingen leiden. Wordt Groningen het voorland of het doemscenario van het Antropoceen?

Met Expeditie Tasman brengen we de ruimtelijke opgaven voor een breed publiek in kaart. Waar Abel Tasman, Lutjegasts meest beroemde ontdekkingsreiziger, in 1642 vanuit Batavia vertrok naar het verre Zuydtland, gaan wij op ontdekkingstocht in de achtertuin. Tasman ‘komt thuis’ en treft er een landschap in transitie aan, dat in niets meer lijkt op het land dat hij ooit verliet.

Expeditie Tasman bestaat uit een aantal verhalende en inspirerende verkenningstochten. We brengen je in aanraking met nieuwe perspectieven op stad en landschap. De tochten worden onderdeel van de festivals Terug naar het Begin, Hongerige Wolf, Grasnapolsky en het Aardappelfeest. Kies zelf je favoriete festival – of bezoek ze gewoon allemaal.

BOUMASYMPOSIUM: HERWIN DE OPENBARE RUIMTE

Foto: Peter de Kan

Met het Boumasymposium sluit GRAS, net als in 2019, samen met Atelier Stadsbouwmeester het jaar af. We zien het als de culminatie van een aantal grote thema’s uit ons jaarprogramma. Tijdens het symposium trekken we conclusies, maken we de balans op en kijken we vooruit.

Het Boumasymposium van 2020 stellen we in het teken van een belangrijke ambitie uit het collegeakkoord: ‘het herwinnen van de openbare ruimte’. Er moet de komende jaren 100.000 m2 nieuwe openbare ruimte bij komen. Meer ruimte voor fietsers en voetgangers, meer bomen en groen, minder parkeerplaatsen, minder auto’s en met een versterkte ecologie: dat is het beoogde resultaat.

Wat kan het weren van auto’s opleveren voor de openbare ruimte? Op welke plekken in de gemeente is aandacht voor hoogwaardige openbare ruimte hard nodig? En hoe invloedrijk is stedenbouw, ten opzichte van geld en grondposities?

Hoe krijg je ‘de markt’ mee in collectieve investeringen die goed zijn voor de stad als geheel? Hoe maak je stadsnatuur die verder gaat dan wat symbolische geveltuintjes of met plantenbakken opgefleurde leefstraten? Genoeg vragen voor een interessant symposium, en daarna hopelijk voor een vervolg.

Meer – veel meer!

Naast de hierboven genoemde projecten organiseren we in het voorjaar als vanouds de Dag van de Architectuur. Dit jaar neemt die een wat andere vorm aan dan je gewend was. Samen met de Stichting DAG vernieuwen we het programma volledig. Zo gaan we de Gebouwenenquête sterker neerzetten als Groninger Architectuurprijs. Ook de Open Monumentendag staat aan het eind van de zomer weer op de agenda.

In oktober vindt de Climate Adaptation Week plaats, samen met Atelier Stadsbouwmeester werken we mee aan het programma. Ook werken we met de gemeente Groningen verder aan een update van de woonvisie. Met de provincie Groningen denken we na over hun kwaliteitsgids en een ruimtelijk kwaliteitsoffensief.

Samen met de RUG organiseren we, net als vorig jaar, een tour voor Chinese architecten die actief zijn in zorg en gezondheid. 2020 moet ook het jaar worden waarin we een slag gaan slaan met een nieuwe versie van de website Staat in Groningen. We kunnen nog wel even doorgaan, eigenlijk!

Samen met – of in opdracht van – de gemeente, de provincie en diverse andere partijen zullen we komend jaar nog allerlei andere projecten op touw zetten, aanvullend op ons basisprogramma.

Wil je op de hoogte blijven van wat GRAS doet? Abonneer je op onze nieuwsbrief, dan krijg je ons belangrijkste nieuws plus de beste artikelen uit ons online magazine met enige regelmaat in je mailbox.