Forum Groningen

Maak ruimte voor chaos

Tekst:
Leestijd: .

Forum Groningen zou een gebouw voor iedereen worden, was de belofte. Bijna vijf jaar na de opening valt dat in de praktijk soms tegen, zag Floor Demmendaal.

Forum Groningen is een experiment in publieke architectuur dat over het algemeen erg goed heeft uitgepakt. Veel Groningers hebben het gebouw, sinds de opening in november 2019, in hun hart gesloten. Het biedt iedereen een plek. Ik zie haar als een beschermende, vrouwelijke entiteit die over onze stad waakt. Ze is een oase van rust en tegelijkertijd een constant bewegend organisme. Voor een ieder die diens huis, of de buitenlucht, even verlaten wil, is het Forum een (tweede) woonkamer.

Dat is ook de manier waarop ze aan het publiek voorgesteld is: als een gebouw voor iedereen, dat ondanks haar angstaanjagende omvang goedaardig gestapelde pleinen huisvest. Wij Groningers mogen dankbaar zijn voor het Forum, en dat zijn we ook. Als vanzelfsprekend zetten we ons haast dagelijks aan haar talrijke goedverlichte studeer- en mijmerplekken, vertoeven we in de bioscoopzalen, of waaien we uit op het dak. Des te belangrijker is het om deze inclusieve plek te blijven belichten en beschermen.

Houtsplinters

Op een middag loop ik met mijn moeder naar het Forum om een film te gaan zien. Tegenover de ingang staat een straatmuzikant, met zijn gezicht naar de schuifdeuren. Hij pingelt een gezellig deuntje op zijn akoestische gitaar, waarmee hij het toch nog vrij kale plein de setting van een lentenamiddag weet te geven. Mensen lopen in en uit, de meesten werpen de man een waarderende blik toe.

Vlak voor wij het gebouw betreden, rijdt een handhavingsbusje de Nieuwe Markt op. Vier handhavers met knalgele hesjes stappen uit en lopen in rap tempo op de man af. Ze gebieden hem zijn gitaar af te staan.

De muzikant stopt met spelen. Omstanders, waaronder wij, worden toeschouwers. De man is woedend. Hij weigert zijn gitaar af te staan, en zegt hem nog liever op de tegels van het plein kapot te slaan. Onder protesterende geluiden van ons, de mensen om hem heen, doet hij dat ook.

Ik draai me om en loop het Forum binnen. Naast me zie ik hoe een medewerker vanachter het glas het schouwspel, dat maar een paar meter van hem verwijderd is, filmt. Mijn moeder stopt de muzikant een briefje van vijf toe, en meer mensen volgen. ‘Om een nieuwe gitaar te kopen.’

Sociale interventie

Na de film knaagt dit voorval nog steeds aan me. Wie had de handhaving gebeld? En waarom grepen de medewerkers van het Forum niet in toen de handhavers optraden? De inclusiviteit en veiligheid die ik zelf in het gebouw ervaar, lijken plots een illusie. Ik besluit op de balie af te stappen. 

Wat volgt is een haast filosofische uitwisseling tussen mij en twee jonge bewakers. Een derde persoon, hoogstwaarschijnlijk hun leidinggevende, komt erbij staan en praat mee. Er is al een paar uur verstreken sinds het voorval, en de shift is ondertussen gewisseld, dus ze hebben er alleen over gehoord van hun collega’s. Ze weten me wel te vertellen dat zij niet degenen zijn die de handhaving hebben ingeseind.

Ik vraag ze waarom ze de man niet aanboden om op de trappen van het Forum te spelen, en ze kijken me aan alsof ik gek ben. ‘Dat kan toch niet zomaar, dat is onze taak niet.’ Ik vind het geen bevredigend antwoord. Want natuurlijk kan dat wel. Maar ze sputteren tegen. ‘Overlast.’

Elke bezoeker van het Forum weet dat je er niet komt voor de stilte. Het is er constant rumoerig, en het gebeurt vaak genoeg dat op de begane grond plots een musical-flashmob uitbreekt. Ook dan zitten een eindje verderop mensen te studeren. Die zetten maar een koptelefoon op. 

Het lied van de man zou hoogstwaarschijnlijk zijn weggevallen in de hal, enkel hoorbaar voor de gewillige luisteraars die zich om hem heen zouden verzamelen.

Misschien is dat juist waar de medewerkers van het Forum bang voor zijn: het verlies van controle en orde. Want wat als zo’n man een groot succes blijkt? Hoe druk je dat dan nog de kop in? Waarop ik zou antwoorden: waarom moet het de kop in gedrukt worden?

Chaos 

Niet lang geleden vond in het Forum de Nacht van de Filosofie plaats. Het thema was ‘chaos.’ Orde en chaos: de praatjes van filosofen vonden plaats in verschillende ruimtes van het gebouw, bezoekers konden als bij een festival zelf uitkiezen waar ze naartoe wilden gaan.

Mensen haastten zich trappen op en af om op tijd te zijn bij de volgende activiteit, af en toe ternauwernood rollebollende dansers omzeilend. Niemand was bang voor deze chaos, omdat het binnen een ingekaderd programmaboekje was geplaatst, dat iedereen op zak had. De rollebollende dansers werden van chaotisch ordelijk gemaakt, doordat je ze kon opzoeken.

Dat kunst en chaos nodig zijn, dat wij daar als mens naar snakken, is geen geheim. Het Forum is een van de weinige plekken die de kracht heeft om chaos op een ordelijke en veilige manier de ruimte te gunnen. Binnen de muren van het gebouw hoeft niks te gek te zijn. En moet het dus ook mogelijk zijn om een straatmuzikant een podium te bieden. Al was het alleen maar om de dagelijkse orde te doorbreken.

Headerbeeld: Peter de Kan